Жалпы жұртта психологияны абстрактты, ұғынылуы қиын, керегі шамалы деген жалған пікір орын алады. Алайда, психология өмірмен етене байланысты. Біздің айтқан сөзіміздің, жасаған әрекетіміздің және т.б. түпқазығы – психология. Бірақ біз осы өмірде бұл керемет мүмкіндікті қалай пайдаланамыз.

Төменде мен ЖТБ-дағы ресурстар жөнінде ұғымдарды келтіріп отырмын. Мүмкін қажетіңізге жарар.

• материалдық;
• ақпараттық;
• жеке тұлғалық (бейімділіктер, ептіліктер);
• қарым-қатынастық (коммуникативтік);
• уақыт.

Бұл ресурстарды әркім өзінше түсінеді және оған еркі бар. Ол – ол, ал мен – мен. Алдыңғы төртеуінің орынын толтырып, бүгін болмаса, ертең иеленуге болады. Бірақ уақыттың орынын толтыру мүмкін емес. Сондықтан әрбір күнімізді тиімді пайдалану жолдарын қарастырайық.

Менің блогымдағы жазбаларды ақыл айту деп емес, ой салу деп ұғынған жөн сияқты.

Балаби шешен кезінде айтқан екен: “Үгітті – ұққанға, ақылды – жұққанға айт” деп. Бізде психолог, психотерапевт деген мамандықтар туралы сөз қозғағанда тек осы кезеңді еске аламыз.  Арғы аталарымыздың бұл мамандықтарды білмегенімен, мықты психолог, мықты психотерапевт болғаны көрініп тұр. Бір ғана сөзімен, кез-келген дауды, болғалы тұрған соғысты тоқтата білген.

Шіркін, сол сөздерді қазіргі заманға бейімдесе ғой. Тіл де көгерер еді, адамдардың санасы да басқа деңгейден көрінер еді.

Бұл өмірдің мысалы,

Кешегі көрген бүгін жоқ,

Ұшып кеткен көбелек.

Қашаған КҮРЖІМАНҰЛЫ

Бүгінгі таңда батыс психологиясының өмірімізге еніп келе жатқанын аңғаруға болады. Дегенмен, оның қаншалықты пайдасы бар? Еліміз капиталистік даму жолына түсті. Кешегі кеңестік психологиядан біртіндеп арылып келе жатырмыз. Менің ойымша адамзат ойлап тапқан барлық игіліктерді пайдаланумен қатар қазақтың да психологиясын ұтымды қолдануға болатын сияқты. Бұл жерде мүлдем пайдаланбай жатырмыз деген ұғым тумауы керек. Тек кеңірек жаңа заманға бейімдеп жасаған тиімді.

Өмір – өткінші. Мәңгілік жасаған ешкім жоқ.

Жоғарыдағы өлең жолдары бұдан бірнеше бұрын жазылған. Алайда онда психологиялық терең ой жатыр. Практикалық психологияда, оның ішінде ЖТБ-да уақыт жөнінде айтқанда кешегі, бүгінгі және ертеңгі деген ұғымды қолданады. Кешегі мен ертеңгі немесе алдағы – бұл қиял. Адамға дәл осы сәтте керегі бүгінгі, яғни дәл қазіргісі. Сондықтан кешегі өтіп кеткен, ешқайда кетпейді, біздің төменгі санамызда қалады. Жақсы болса, көңілімізді жадыратады. Жаман болса, көңілімізді құлазытады. Бұдан шығатын түйін – бойымызға тек оңды (бұл жерде позитивті деген дәл келеді) құбылыстарды жинайық. Өткен өтіп кетті, оны өзгерте алмайсың, бірақ төменгі санадан оны алып тастау мүмкіндіктері бар. Мысалы, қорқыныш, үрей және т.б. Мұны мамандар жасай алады. Тек сіздің көмегіңізбен.

 Бүгінгіміз көбірек позитивті болсын! Сол кезде алдымызда да позитив молырақ күтіп тұратын болады. Позитивті иелену жолдары жеткілікті. Тек көңіліңе ұнағанын ала біл. Сіз мұны қалай жасар едіңіз.

Адам адаммен сөйлескенде, олардың негізгі ақпарат беру құралы сөз. Бұл музыкадағы нота сияқты. Әрбір сөздің мағынасы, мәні бар. Бірақ сол сөзді айтқанда кейде қарсылыққа ұшырап, әңгімелесушімізді ренжітіп алып жатамыз. Әрекетте де сондай. Бұл неден?

Мүның басты себебі – біз кейде сөздің немесе әрекеттің экологиялығы туралы естен шығарып аламыз. Бұл – сөздің немесе әрекеттің басқа адамға зиянының тимеуі және қолайсыздық тудырмауы.

Мәселен, көпшілік пайдаланатын көлікке мас адам мінді делік. Оның көңіл-күйі көтеріңкі. Былапыт сөз айтып, айналасындағыларды итере, өңмеңдеп келеді. Өзіне жайлы, ал айналасындағыларға ше?

Міне, басқа адамдардың экологиялығы бұзылады. Олар өздерін жайсыз сезінеді. Мас адам көліктен түсіп кеткенше, әре-сәре болады. Бұл бір ғана мысал. Мұндай оқиғалар өмірде көп емес пе…

Сіз өз әрекетіңізде сөз, әрекет экологиялығын қалай сақтайсыз?

Сенімге әркім өзінің анықтамасын берері анық. Мен бұл жерде ол туралы блогшылардың пікірін білгім келеді. Әрине, сенбесең ешқандай жаңа білім, ептілік иелене алмайсың. Алайда адамның сеніміне кіріп оны алдап, пайдаланып жатырғандар көп емес пе?

Жалпы саналық сенім және санадан төменгі сенім деп бөлінеді. Алдыңғысы санамен сезінетін сенім, ал екіншісі сананың төменгі бөлігіндегі сенім. Соңғысының ықпалы басым.

Өйткені адамның санасы шектеулі. Бір мезетте ол бар болғаны (-) (+) 7 ақпаратты ғана қабылдай алады. Яғни 5-9 ақпарат қана. Ал төменгі сананың мүмкіндігі мол. Барлық ақпараттар сонда сақталады.

Бір қызығы төменгі сана кез-келген ақпаратты, ол жағымды болсын, жағымды болмасын, егер сана рұхсат берсе қабылдай береді.

Сондықтан кейбір алаяқтар, төменгі сананың сырын білетіндер, мұны тиімді пайдаланады. Абай болыңыз!

Адамның жаны мен тәні болатындығы белгілі. Жаны ауырса – психиатрға, тәні ауырса – терапевтке, хирургқа және т.б. мамандарға барады. Ал психологиялық тұрғыда жайсыздықтар болса ше? Онда психологқа бару керек деген ұғым туындайды. Бірақ осы мүмкіндікті пайдаланып жүрміз бе…

Тән – бұл дене, жан – бұл мидағы құбылыс, түсінікті болу үшін мен мойынды осы екеуін байланыстыратын ағзаға теңедім. Демек, тән саулығы да, жан саулығы да, мойын байланыстыратын, алдыңғы екеуінің көпірі - психологиялық денсаулық та адамға қажет.

Тек мұны сіздердің біліп жүрулеріңіз үшін айтқаным ғой. Ал психологиялық ауытқулармен әрқайсымыз күнделікті кездесеміз және жайсыздықтар, қолайсыз көңіл-күйлерді және т.б. бастан кешеміз.

Жүйке-тілдік бағдарлама өткен ғасырдың 70-ші жылдары АҚШ-ның Санта-Круз қаласында пайда болды. Оның негізін қалағандар математика мен есептеу техникасына маманданған жас ғалым Ричард Бэндлер мен гештальт-терапия маманы Джон Гриндер.

Бұл екі ғалымның бірлескен зерттеулері нәтижесінде ЖТБ (НЛП) деп аталатын психологиядағы жаңа құбылыстың негізі қаланды.

Біз өз сезім ағзаларымызды сыртқы тәсілмен, әлемді қабылдау үшін және ішкі тәсілмен, күйзелістерді өзімізге өзіміз «репрезинтерлеу» (қайта пайымдау) үшін пайдаланамыз.

ЖТБ-да біздің миымыздағы ақпаратты алатын, сақтайтын және кодтайтын жолдар: суреттер, дыбыстар, сезімдер, иістер және дәмдер – репрезентативтік жүйелер ретінде белгілі. Репрезентация біздің тәжірибеміздің қалай ұйымдастырылғанын және әлемді қалай суреттейтінімізді анықтайды.

Бұл сезімдермен (кинестетикалық жүйе), образдармен (визуалдық жүйе), дыбыстармен (аудиалдық жүйе), білім жинағы ретінде (рационалдық немесе дискреттік жүйе), немесе сирек қолданылатын иіс пен дәм түріндегі сенсорлық сезімдермен білінеді.

Біздің әлемді ішкі суреттеуіміз қатынаста, біздің ым және ишараттарымызда қолданылатын сөздерде өз көрінісін табады. Сондықтан жаңа ғасырда бұл ілімді кез-келген адам иегере алады және ол ықпалды қарым-қатынасқа, табысқа, жетістікке жетелейді.

Бұл жаңа киім сияқты өзіңізге шақтап көресіз, ұнаса киесіз, ұнамаса шешіп тастай саласыз. Бірақ оны үйрену үшін аздап тер төгуге тура келеді. Мен жаңа сайтымда қазақ тілінде осы мәселелерді қозғап, қанадастарыма пайдасы тисін деген мақсатпен материалдарды жариялаймын. Бұл блогта да ЖТБ-ның кейбір тұстары әңгімеленетін болады. Сайт мекен-жайы: http://zhtb.ucoz.kz/

1. Үш жасқа дейін баламен ұзақ ажыраудан бойды аулақ ұстаңыз (әдетте бұл мамаларға қатысты).
2. Баланың барлық сауалдарына шыдамдылықпен және мәні бойынша жауап беріңіз.
3. Бала тұлғасын шартсыз теріс бағалаудан өзіңізді тежеңіз («Сен нашарсың», «Сен топассың»), тек жеке қылықтарын сынаңыз. Балаға тиімсіз басқа балалармен салыстыру жасамаңыз.
4. Сіз балаға қанша ызалансаңыз да физикалық жазалауды қолданбаңыз, қышыған қолыңызды тежеңіз.
5. Өз сөздеріңізде және қылықтарыңызда реттілік сақтаңыз. Өз балаңызға жақсы өмірлік мысал болыңыз.
6. Барынша көптеген тыйым жасамаңыз. Тиымдар негізді, мықты және өзгеріссіз болсын.
7. Баламен бірге оның жетістіктеріне қуаныңыз, оның жеке болуға ұмтылысын марапаттаңыз.
Мұның барлығы, шын мәнінде қарапайымжәне өте маңызды. Ал басты тілекті үлкен әріптермен жазғым келеді: БАЛАЛАРДЫ СҮЙІҢІЗДЕР!

http://qazpsi.ucoz.kz/ cайтынан

Еңбекқорлық, ұдайы жұмыс істеу де жұмысқа тәуелділік, яғни кесел. Өзін-өзі нағыз еңбекқор екендігін нақты білетін адамға не істеу керек? Өзін сүю, сүю керек, – деп айту жеңіл. «Ал бұл қалай жасалады?»- деп менен пациенттерім жиі сұрайды. Сауыға бастаған еңбекқорларға арналған негізгі тілектерді баяндаймын.
1. Жұмыс – бар өмір еместігін санамен сезініңіз. Біз өмір сүру үшін жұмыс істейміз, ал жұмыс істеу үшін өмір сүрмейміз. Жұмыстан бөлек өмірде басқалар (отбасы, достар, қызығулар және көптеген басқалар) бар екендігін еске түсіріңіз.
2. Сіз тек қана жақсы қызметкер, тек қана өндірістік механизмнің (тетіктің) маңызды бөлшегі еместігіңізді санамен сезініңіз. Сіз біреудің ұлы, әкесі, досы, күйеуі, нақсүйерісіз. Сіз – қайталанбас тұлғасыз. Сіздің сыртқы түріңіз, интеллектіңіз, мінезіңіз – қайталанбас және құнды. Мұны сезініңіз. Бөлшекті ауыстыруға болады, дегенмен сіз өз бойыңызға арқалап жүрген сол теңдесі жоқ әлемді қайтадан жасау кімнің қолынан келеді?
3. Өмір сүруге шешім қабылдаңыз. Сіз – күшті адамсыз, бірақ темірден жаратылмағансыз. Өз өміріңізді созылмалы діңкелеумен және өз денсаулығына бей-жәй қатынаспен қысқартпаңыз.
4. Өзіңіз туралы қамқорлықты бастаңыз. Сіз тек қоғамның пайдалы мүшесі және отбасы тірегі екендігіңізден ғана емес, алайда сіз- адам болғандықтан қамқорлыққа лайықтысыз, ал әрбір адам махаббат пен қамқорлыққа зәру. Өз денсаулығыңыз туралы қамқорлық, әдемі киім сатып алу, жағымды адамдармен араласу, сүйікті кітаптар оқу, саяхат жасау – мұның бәрі сіз үшін шын мәнінде шипалы болуы мүмкін. Сіз айналадағы адамдар жөнінде керемет қамқор жасай аласыз. Оларға көмектесе отырып, әрбір ретте ойша сұраңыз, сауал қойыңыз: «Ал қазір мен өзім үшін не жасай аламын?» – деп және өз тілектеріңізді орындаңыз.
5. Басқа адамдардың көмегін байыпты және алғыспен қабылдаңыз. (Әрине, әңгіме сіздің алғыңыз келген сол көмек туралы болып отыр). Сізге қажетті нәрсені сұрауға еш қымсынбаңыз.
6. Өзіңіздің ұдайы ойдағы балалық қалауыңызды еске алыңыз және оны жүзеге асыруға тырысыңыз.
7. Өмірден ләззат алыңыз! Осылайша сіз өз балаларыңызды бақытты болуға үйрете аласыз.

Е.А.Некрасованың «Психотерапия бойынша қысқаша анықтамалық» кітабынан үзінді.

http://qazpsi.ucoz.kz/ сайтынан

Эмоционалдық тәуелділіктен жапа шегетін адам өзіне-өзі немен көмектесе алады? Мұндай жағдайда оңтайлы негізгі ұсыныстар мыналар:
1. Сіз өз денсаулығыңызға (жани және тәни) келтіретін зиянды саналы ұғыңыз. Атап көрсеткім келеді: зиянды сізге сіздің партнеріңіз емес, сіздің өзіңіз өзіңізге осылайша қарауға ерік беріп жасайсыз.
2. Өз құндылығыңызды саналы ұғыңыз, мойындаңыз, өйткені сіздің партнеріңіз сізге өте қымбат, қатынасты көбірек көңіл мен махаббат алатындай етіп қайта құруды байқап көріңіз. Бұл үшін сізге ең алдымен өз құндылықтарыңызды санадан өткізу және көңіл бөлу белгілерін алуды үйрену қажет болады. Сіз бұл жөнінде партнерге өтініш айта аласыз (мінез-құлқыңызбен, сөздеріңізбен), кемсініп өтіну емес, өз ар-ұжданыңызды сақтай отырып. Көңіл қою белгілерін қанағаттанумен қабылдаңыз: олар сіздің өзіңізге деген жақсы қатынасыңызды бекітетін болсын, қарсылық білдіргенде қайғырмаңыз, ұнжырғаңыз түспесін: қарсылық өзіндік бағалауды төмендету үшін себеп емес. Өз кезегінде сіздің партнеріңіз де дәл сізді таңдап алғандығын еске түсіріңіз. Сіздің қандай абыройыңыз ол үшін ерекше маңызды болып шыққанын одан сұраңыз. Одан өзіңіз алғыңыз келген және ол сізге көрсетуге дайын көмек жөнінде сұраудан ұялмаңыз; бұл көмекті оның сіз жөніндегі қамқорлық көрінісі ретінде қабылдаңыз. Алғыс білдіруді ұмытпаңыз. Қол жеткен теңдікті қатынаста бекітіңіз.
3. Егер сіздің партнеріңіз ол сіз жұмсаған күш-жігерге қарамай тең құқылы қатынасқа дайын болмаса, сіз бойынша қатал немесе бей-жай болып қалса, ойланыңыз: онымен қоштасудың мерзімі келген жоқ па деп. Көбіне осы кезеңде партнердің «Ал енді сен кімге керексің?» деген көзімен, кейде нығарланатын балалық тәрізді өңменнен өтер жалғыздық қорқынышы пайда болады. Өзіндік құндылықты оймен сезіну сізге бұл қорқынышты жеңуге көмектеседі. Адам кез-келген жаста рухани жақындыққа негізделген қатынасқа енуге бейім. Сіздің құштар нысаныңызбен қатынас басқа адамдармен қатынасқа кедергі келтірмейтіні жөнінде ойланыңыз (көбіне дәл осылай болады).
4. Басқа адамдармен достық, туыстық, іскерлік қатынастарды бекітіңіз немесе кеңейтіңіз. Олар өз құндылығын иеленеді. Бұл адамдардың бірі немесе бірнешеуі кейінірек сіз үшін шындығында нағыз туыс және ардақты болып қалуы ғажап емес.
5. Өз беттілікке ұмтылыңыз. Көбіне эмоционалдық тәуелділіктің болуын сан алуан ішкі және сыртқы факторлар демейді. Тәуелділіктің ішкілеріне мыналар жатады. Мысалы, шешім қабылдаудағы қиындықтар немесе қатынас жағдайында туындайтын қорқыныш; сыртқыларына – қаржылық (өз жалақысының болмауы немесе тапшылығы) немесе тұрмыстық (ауыстыру мүмкін емес пәтерде бірлесіп тұру). Өмірдің әр түрлі аумағында (сфераларында) сіз барынша өз бетінше және табысты болған сайын сізге эмоционалдық тәуелділіктен арылу жеңілірек болады.
6. Алғыс сезімін білдіріңіз. Кешіруді үйреніңіз. Өткендерді жани ауыртпалықсыз, бұл бұрынғы да жақсы нәрсені алғыс айта отырып сіздің реніштеріңіз еріп кеткендей сезінетінсіз, сіз бұрынғыдан күштірек және бақыттырақ болғаныңызды еске түсіретін күн туады.
Эмоционалдық тәуелділіктен жапа шегетін адам өзіне-өзі немен көмектесе алады? Мұндай жағдайда оңтайлы негізгі ұсыныстар мыналар:
7. Сіз өз денсаулығыңызға (жани және тәни) келтіретін зиянды саналы ұғыңыз. Атап көрсеткім келеді: зиянды сізге сіздің партнеріңіз емес, сіздің өзіңіз өзіңізге осылайша қарауға ерік беріп жасайсыз.
8. Өз құндылығыңызды саналы ұғыңыз, мойындаңыз, өйткені сіздің партнеріңіз сізге өте қымбат, қатынасты көбірек көңіл мен махаббат алатындай етіп қайта құруды байқап көріңіз. Бұл үшін сізге ең алдымен өз құндылықтарыңызды санадан өткізу және көңіл бөлу белгілерін алуды үйрену қажет болады. Сіз бұл жөнінде партнерге өтініш айта аласыз (мінез-құлқыңызбен, сөздеріңізбен), кемсініп өтіну емес, өз ар-ұжданыңызды сақтай отырып. Көңіл қою белгілерін қанағаттанумен қабылдаңыз: олар сіздің өзіңізге деген жақсы қатынасыңызды бекітетін болсын, қарсылық білдіргенде қайғырмаңыз, ұнжырғаңыз түспесін: қарсылық өзіндік бағалауды төмендету үшін себеп емес. Өз кезегінде сіздің партнеріңіз де дәл сізді таңдап алғандығын еске түсіріңіз. Сіздің қандай абыройыңыз ол үшін ерекше маңызды болып шыққанын одан сұраңыз. Одан өзіңіз алғыңыз келген және ол сізге көрсетуге дайын көмек жөнінде сұраудан ұялмаңыз; бұл көмекті оның сіз жөніндегі қамқорлық көрінісі ретінде қабылдаңыз. Алғыс білдіруді ұмытпаңыз. Қол жеткен теңдікті қатынаста бекітіңіз.
9. Егер сіздің партнеріңіз ол сіз жұмсаған күш-жігерге қарамай тең құқылы қатынасқа дайын болмаса, сіз бойынша қатал немесе бей-жай болып қалса, ойланыңыз: онымен қоштасудың мерзімі келген жоқ па деп. Көбіне осы кезеңде партнердің «Ал енді сен кімге керексің?» деген көзімен, кейде нығарланатын балалық тәрізді өңменнен өтер жалғыздық қорқынышы пайда болады. Өзіндік құндылықты оймен сезіну сізге бұл қорқынышты жеңуге көмектеседі. Адам кез-келген жаста рухани жақындыққа негізделген қатынасқа енуге бейім. Сіздің құштар нысаныңызбен қатынас басқа адамдармен қатынасқа кедергі келтірмейтіні жөнінде ойланыңыз (көбіне дәл осылай болады).
10. Басқа адамдармен достық, туыстық, іскерлік қатынастарды бекітіңіз немесе кеңейтіңіз. Олар өз құндылығын иеленеді. Бұл адамдардың бірі немесе бірнешеуі кейінірек сіз үшін шындығында нағыз туыс және ардақты болып қалуы ғажап емес.
11. Өз беттілікке ұмтылыңыз. Көбіне эмоционалдық тәуелділіктің болуын сан алуан ішкі және сыртқы факторлар демейді. Тәуелділіктің ішкілеріне мыналар жатады. Мысалы, шешім қабылдаудағы қиындықтар немесе қатынас жағдайында туындайтын қорқыныш; сыртқыларына – қаржылық (өз жалақысының болмауы немесе тапшылығы) немесе тұрмыстық (ауыстыру мүмкін емес пәтерде бірлесіп тұру). Өмірдің әр түрлі аумағында (сфераларында) сіз барынша өз бетінше және табысты болған сайын сізге эмоционалдық тәуелділіктен арылу жеңілірек болады.
12. Алғыс сезімін білдіріңіз. Кешіруді үйреніңіз. Өткендерді жани ауыртпалықсыз, бұл бұрынғы да жақсы нәрсені алғыс айта отырып сіздің реніштеріңіз еріп кеткендей сезінетінсіз, сіз бұрынғыдан күштірек және бақыттырақ болғаныңызды еске түсіретін күн туады.

Е.А.Некрасованың «Психотерапия бойынша қысқаша анықтамалық» кітабынан үзінді.

http://qazpsi.ucoz.kz/ сайтынан

Егер алкоголь сіздің проблемаңыз болса, мыналарды қаперіңізге алыңыз.
1. Сіз және тек қана сіз, сіздің алкоголь тұтынуыңызға толық жауапкершілік арқалайсыз.
2. Алкоголь сізге көмектесуден гөрі, көбірек зияндық етеді. Бұл жөнінде алдануға тырыспаңыз.
3. Сіз және тек қана сіз, алкогольдік тәуелділіктің тәуелділіктің кез- келген сатысында спирттік ішімдікті шектен тыс тұтынуды тоқтата аласыз. Сөз алкогольден толық бас тарту жөнінде болып отыр, мәңгілікке.
4. Маскүнемдікті емдеу – қиын жұмыс, сіз үшін де және дәрігер үшін де, ол тек, егер сіз спирттік ішімдіктен қол үзуге табанды ниет білдірсеңіз ғана табысты болады.
5. Алкогольден бас тартқаннан сіздің өміріңіз жарқын, бай және бақытты бола бастайды, бірақ бұл сол мезетте жүзеге аспайды және сіздің күш салуыңызға байланысты болады.

Егер сіздің туыс адамыңыз алкогольдік тәуелдіктен жапа шегетін болса, сізге мыналарды ескеруге тура келеді:
1. Ішетін адамды күштеп құтқаруға, оның қалауынсыз және еркіне қарсы
емдеуге тырыспаңыз. Онда алкогольден саналы түрде бас тарту ниетін қалыптастырыңыз.
2. Оны алкогольді тұтынуға арандататын сөздерден және әрекеттерден өзіңізді тежеңіз.
3. Алкогольден бас тарту кезеңінде жақын адам сіздің эмоционалдық демеуіңізге зәру екендігін есте ұстаңыз. Оған өз махаббатыңызды, қамқорыңызды, көңіліңізді, зейініңіздіарнаңыз, тек сіздің партнеріңіз сау болған жағдайда. Егер ол мас болса, онымен қатынасты үзіңіз.
4. Егер сіздің жақын адамыңыз алкогольденуді жалғастыратын болса, сіз онымен бірге жапа шегуге міндетті емессіз. Егер ол психотерапевтік көмектен бас тартатын болса, өзіңіз үшін көмекке жүгініңіз.

Е.А.Некрасованың «Психотерапия бойынша қысқаша анықтамалық» кітабынан үзінді.

http://kzp.ucoz.ru/ сайтынан