Aral53’s Blog

Британдық ғалымдар өз бастығыңа ашуыңды көрсеткеннің  және оған кейістік білдіргеннің компания денсаулығы мен жұмыс ұжымындағы ау-жайға пайдалы екендігін анықтады. Осылайша жұмысшы ойындағысын түгел айтуға мүмкіндік алып, басшы өз қарамағындағылардың неге риза еместігі жөнінде сурет құрастыра алады.  

Ғалымдар британдық психологтардың Конференциясында жария етілген эксперимент нәтижесіне сүйеніп осындай тұжырымға келді. Эксперимент бастамашылары әр түрлі компаниялардың 150 менеджерін шақырып, оларды екі топқа бөлді және қарамағына 500-ден жұмысшы берді. Эксперимент шартына сәйкес бірінші топ ұдайы қарамағындағылардың сынына ұшыраса, екіншісінде – мұндай болған жоқ.

Эксперимент нәтижесінде басшыларды лайықты сынау – прогрессті дамытудың керемет қозғаушы күші екендігі анықталды. Басшылар өз қызметкерлерінің жұмысын қалай өнімді және ұнамды ететіндігін білді, ал жұмысшылардың өздері өзіне ызаланып және риза болмайтындармен салыстырғанда стресске аз ұшырайтынын және қан қысымының қалыпты болатындығын аңғарған.

Бірақ мен мұның біздің елдегі түрін елестете алмадым.

Коучинг ілімі қазір әлемнің көптеген елдерінде табысты қолданылады. Тимоти Голви, Джон Уитмор, Мерлин Аткинсон, Томас Леонард және басқалары сияқты жетекшi әлем коучтары өз практикасымен адамдарға қызмет етуде. Менің блогымда коучинг мынау деп көрсетілмегенмен, оны элементтері көрініс береді. Елімізде де коучингтің алғашқы қадамы жасалған. Алайда қазақ тілінде бұл туралы мағлұмат беруді жөн көрдім.

Коучинг (ағылш. соасhing – бапкерлік) – бұл адамға өзінің жеке мақсаттарын айқындау мен оған қол жеткізуге кәсіби көмек. Бұл анықтаманы жасаған коучингтің негізін қалаушы Джон Уитмор.

Коучингтің халықаралық федерациясының анықтауына сәйкес кәсіби коучинг – бұл клиенттерге өз жеке және кәсіби өмірінде нақты нәтижелерге қол жетуге көмектесетін үзіліссіз қауымдастық. Коучинг процесі арқылы клиенттер өз білімдерін тереңдетеді, өз ықпалдылығын және өмір сапасын арттырады.

Ағылшын тілінің қысқаша Оксфордтық сөздігі “соасh” етістігінің мынадай анықтамасын береді – “жаттықтыру, оқыту, ақыл қосу, бағыттау, деректермен қамтамасыз ету”.

Коучинг – бұл серіктестердің өмірде, мансапта, бизнесте ең жоғары нәтижелерге жетуіне ықпал ететін кәсіби қатынастар процесі. Коуч кеңес беретін консультант есебінде емес, мәселелердің шешімін іздеудегі кәсіби дем беруші рөлінде болады. Коуч әрбір клиенттің творчестволық мүмкіндігін ашады, клиент өмірінде жеткілікті өзгерістердің болуын қамтамасыз ететін оңды нәтижелерге қол жетуді демейді және ықпал жасайды.

Коучингтің басты мақсаттары мыналар болып табылады:

- мынадай құралдар: ықпалды сауалдар, мұқият тыңдау, түйсіктер (интуициялар), өмірлік тепе-теңдікке (балансқа) оқыту және оны бірлесіп табу көмегімен клиенттің проблемалық жағдайларын шешу;

- клиенттің ақырғы шешімді қабылдауы;

- өздігінен оқуды ынталандыру;

- клиент мүмкіндігін ( потенциалын) толық ашу;

- клиент түрткісін (мотивациясын) арттыру.

Қазіргі кезде бұл тәсілді қолдануға болатын бірнеше басымдылыққа ие аумақтарды жеке бөліп қарастыруға болады:

- корпоративтік коучинг;

- маркетингтегі коучинг;

- кіші бизнестегі коучинг;

- өзара қарым-қатынас коучингі;

- жетістікке жету коучингі;

- әдемілік және денсаулық коучингі;

- оқытудағы коучинг.

 Жалпы жұртта психологияны абстрактты, ұғынылуы қиын, керегі шамалы деген жалған пікір орын алады. Алайда, психология өмірмен етене байланысты. Біздің айтқан сөзіміздің, жасаған әрекетіміздің және т.б. түпқазығы – психология. Бірақ біз осы өмірде бұл керемет мүмкіндікті қалай пайдаланамыз.

Төменде мен ЖТБ-дағы ресурстар жөнінде ұғымдарды келтіріп отырмын. Мүмкін қажетіңізге жарар.

• материалдық;
• ақпараттық;
• жеке тұлғалық (бейімділіктер, ептіліктер);
• қарым-қатынастық (коммуникативтік);
• уақыт.

Бұл ресурстарды әркім өзінше түсінеді және оған еркі бар. Ол – ол, ал мен – мен. Алдыңғы төртеуінің орынын толтырып, бүгін болмаса, ертең иеленуге болады. Бірақ уақыттың орынын толтыру мүмкін емес. Сондықтан әрбір күнімізді тиімді пайдалану жолдарын қарастырайық.

Менің блогымдағы жазбаларды ақыл айту деп емес, ой салу деп ұғынған жөн сияқты.

Балаби шешен кезінде айтқан екен: “Үгітті – ұққанға, ақылды – жұққанға айт” деп. Бізде психолог, психотерапевт деген мамандықтар туралы сөз қозғағанда тек осы кезеңді еске аламыз.  Арғы аталарымыздың бұл мамандықтарды білмегенімен, мықты психолог, мықты психотерапевт болғаны көрініп тұр. Бір ғана сөзімен, кез-келген дауды, болғалы тұрған соғысты тоқтата білген.

Шіркін, сол сөздерді қазіргі заманға бейімдесе ғой. Тіл де көгерер еді, адамдардың санасы да басқа деңгейден көрінер еді.

Бұл өмірдің мысалы,

Кешегі көрген бүгін жоқ,

Ұшып кеткен көбелек.

Қашаған КҮРЖІМАНҰЛЫ

Бүгінгі таңда батыс психологиясының өмірімізге еніп келе жатқанын аңғаруға болады. Дегенмен, оның қаншалықты пайдасы бар? Еліміз капиталистік даму жолына түсті. Кешегі кеңестік психологиядан біртіндеп арылып келе жатырмыз. Менің ойымша адамзат ойлап тапқан барлық игіліктерді пайдаланумен қатар қазақтың да психологиясын ұтымды қолдануға болатын сияқты. Бұл жерде мүлдем пайдаланбай жатырмыз деген ұғым тумауы керек. Тек кеңірек жаңа заманға бейімдеп жасаған тиімді.

Өмір – өткінші. Мәңгілік жасаған ешкім жоқ.

Жоғарыдағы өлең жолдары бұдан бірнеше бұрын жазылған. Алайда онда психологиялық терең ой жатыр. Практикалық психологияда, оның ішінде ЖТБ-да уақыт жөнінде айтқанда кешегі, бүгінгі және ертеңгі деген ұғымды қолданады. Кешегі мен ертеңгі немесе алдағы – бұл қиял. Адамға дәл осы сәтте керегі бүгінгі, яғни дәл қазіргісі. Сондықтан кешегі өтіп кеткен, ешқайда кетпейді, біздің төменгі санамызда қалады. Жақсы болса, көңілімізді жадыратады. Жаман болса, көңілімізді құлазытады. Бұдан шығатын түйін – бойымызға тек оңды (бұл жерде позитивті деген дәл келеді) құбылыстарды жинайық. Өткен өтіп кетті, оны өзгерте алмайсың, бірақ төменгі санадан оны алып тастау мүмкіндіктері бар. Мысалы, қорқыныш, үрей және т.б. Мұны мамандар жасай алады. Тек сіздің көмегіңізбен.

 Бүгінгіміз көбірек позитивті болсын! Сол кезде алдымызда да позитив молырақ күтіп тұратын болады. Позитивті иелену жолдары жеткілікті. Тек көңіліңе ұнағанын ала біл. Сіз мұны қалай жасар едіңіз.

Адам адаммен сөйлескенде, олардың негізгі ақпарат беру құралы сөз. Бұл музыкадағы нота сияқты. Әрбір сөздің мағынасы, мәні бар. Бірақ сол сөзді айтқанда кейде қарсылыққа ұшырап, әңгімелесушімізді ренжітіп алып жатамыз. Әрекетте де сондай. Бұл неден?

Мүның басты себебі – біз кейде сөздің немесе әрекеттің экологиялығы туралы естен шығарып аламыз. Бұл – сөздің немесе әрекеттің басқа адамға зиянының тимеуі және қолайсыздық тудырмауы.

Мәселен, көпшілік пайдаланатын көлікке мас адам мінді делік. Оның көңіл-күйі көтеріңкі. Былапыт сөз айтып, айналасындағыларды итере, өңмеңдеп келеді. Өзіне жайлы, ал айналасындағыларға ше?

Міне, басқа адамдардың экологиялығы бұзылады. Олар өздерін жайсыз сезінеді. Мас адам көліктен түсіп кеткенше, әре-сәре болады. Бұл бір ғана мысал. Мұндай оқиғалар өмірде көп емес пе…

Сіз өз әрекетіңізде сөз, әрекет экологиялығын қалай сақтайсыз?

Сенімге әркім өзінің анықтамасын берері анық. Мен бұл жерде ол туралы блогшылардың пікірін білгім келеді. Әрине, сенбесең ешқандай жаңа білім, ептілік иелене алмайсың. Алайда адамның сеніміне кіріп оны алдап, пайдаланып жатырғандар көп емес пе?

Жалпы саналық сенім және санадан төменгі сенім деп бөлінеді. Алдыңғысы санамен сезінетін сенім, ал екіншісі сананың төменгі бөлігіндегі сенім. Соңғысының ықпалы басым.

Өйткені адамның санасы шектеулі. Бір мезетте ол бар болғаны (-) (+) 7 ақпаратты ғана қабылдай алады. Яғни 5-9 ақпарат қана. Ал төменгі сананың мүмкіндігі мол. Барлық ақпараттар сонда сақталады.

Бір қызығы төменгі сана кез-келген ақпаратты, ол жағымды болсын, жағымды болмасын, егер сана рұхсат берсе қабылдай береді.

Сондықтан кейбір алаяқтар, төменгі сананың сырын білетіндер, мұны тиімді пайдаланады. Абай болыңыз!

Адамның жаны мен тәні болатындығы белгілі. Жаны ауырса – психиатрға, тәні ауырса – терапевтке, хирургқа және т.б. мамандарға барады. Ал психологиялық тұрғыда жайсыздықтар болса ше? Онда психологқа бару керек деген ұғым туындайды. Бірақ осы мүмкіндікті пайдаланып жүрміз бе…

Тән – бұл дене, жан – бұл мидағы құбылыс, түсінікті болу үшін мен мойынды осы екеуін байланыстыратын ағзаға теңедім. Демек, тән саулығы да, жан саулығы да, мойын байланыстыратын, алдыңғы екеуінің көпірі - психологиялық денсаулық та адамға қажет.

Тек мұны сіздердің біліп жүрулеріңіз үшін айтқаным ғой. Ал психологиялық ауытқулармен әрқайсымыз күнделікті кездесеміз және жайсыздықтар, қолайсыз көңіл-күйлерді және т.б. бастан кешеміз.

Жүйке-тілдік бағдарлама өткен ғасырдың 70-ші жылдары АҚШ-ның Санта-Круз қаласында пайда болды. Оның негізін қалағандар математика мен есептеу техникасына маманданған жас ғалым Ричард Бэндлер мен гештальт-терапия маманы Джон Гриндер.

Бұл екі ғалымның бірлескен зерттеулері нәтижесінде ЖТБ (НЛП) деп аталатын психологиядағы жаңа құбылыстың негізі қаланды.

Біз өз сезім ағзаларымызды сыртқы тәсілмен, әлемді қабылдау үшін және ішкі тәсілмен, күйзелістерді өзімізге өзіміз «репрезинтерлеу» (қайта пайымдау) үшін пайдаланамыз.

ЖТБ-да біздің миымыздағы ақпаратты алатын, сақтайтын және кодтайтын жолдар: суреттер, дыбыстар, сезімдер, иістер және дәмдер – репрезентативтік жүйелер ретінде белгілі. Репрезентация біздің тәжірибеміздің қалай ұйымдастырылғанын және әлемді қалай суреттейтінімізді анықтайды.

Бұл сезімдермен (кинестетикалық жүйе), образдармен (визуалдық жүйе), дыбыстармен (аудиалдық жүйе), білім жинағы ретінде (рационалдық немесе дискреттік жүйе), немесе сирек қолданылатын иіс пен дәм түріндегі сенсорлық сезімдермен білінеді.

Біздің әлемді ішкі суреттеуіміз қатынаста, біздің ым және ишараттарымызда қолданылатын сөздерде өз көрінісін табады. Сондықтан жаңа ғасырда бұл ілімді кез-келген адам иегере алады және ол ықпалды қарым-қатынасқа, табысқа, жетістікке жетелейді.

Бұл жаңа киім сияқты өзіңізге шақтап көресіз, ұнаса киесіз, ұнамаса шешіп тастай саласыз. Бірақ оны үйрену үшін аздап тер төгуге тура келеді. Мен жаңа сайтымда қазақ тілінде осы мәселелерді қозғап, қанадастарыма пайдасы тисін деген мақсатпен материалдарды жариялаймын. Бұл блогта да ЖТБ-ның кейбір тұстары әңгімеленетін болады. Сайт мекен-жайы: http://zhtb.ucoz.kz/